YÖNTEM
Amaç ve Kapsam
Proje; deprem, sel-taşkın, heyelan, kaya düşmesi, orman yangını, fırtına kabarması, tsunami, iklim kaynaklı tehlikeler, büyük endüstriyel kazalar, tehlikeli madde taşımacılığı ve doğal afetlerin tetikleyebileceği teknolojik kazalar gibi çoklu afet risklerini birlikte ele almaktadır. Bu kapsamda MARAP, afet risklerini yalnızca tekil tehlike başlıkları üzerinden değil; tehlike, maruziyet, kırılganlık, kritik altyapı, sanayi yoğunluğu, nüfus dinamikleri, çevresel göstergeler ve müdahale kapasitesi bileşenleriyle birlikte değerlendiren bütünleşik bir planlama yaklaşımı sunar.
MARAP kapsamında Coğrafi Bilgi Sistemleri tabanlı mekânsal analizler, afet modelleme yöntemleri, uzaktan algılama verileri, yapay zekâ destekli değerlendirme araçları, büyük veri analitiği ve karar destek sistemleri kullanılarak bölgesel afet tehlike ve risk haritaları üretilmesi hedeflenmektedir. Bu haritalar, risklerin nerede yoğunlaştığını, hangi yerleşimlerin, altyapıların, sanayi tesislerinin ve hassas nüfus gruplarının daha fazla etkilenebileceğini ortaya koyarak karar vericiler için bilimsel bir yol haritası oluşturacaktır.
MARAP’ın kapsamı aynı zamanda bölgesel düzeyde kurumsal koordinasyonun güçlendirilmesini, sorumlu kurumların ve paydaşların rollerinin tanımlanmasını, mevcut ve alternatif kaynakların değerlendirilmesini, izleme-değerlendirme mekanizmalarının oluşturulmasını ve afet risk azaltma çalışmalarının sürdürülebilir bir yönetsel yapıya kavuşturulmasını içerir.
Çalışma Alanı
MARAP’ın çalışma alanı, Türkiye’nin demografik, ekonomik, endüstriyel, lojistik ve stratejik açıdan en kritik coğrafyası olan Marmara Bölgesi’dir. Proje; İstanbul, Kocaeli, Sakarya, Yalova, Bursa, Balıkesir, Bilecik, Çanakkale, Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli olmak üzere toplam 11 ili kapsamaktadır.
TÜİK 2025 ADNKS sonuçlarına göre MARAP çalışma alanındaki 11 ilin toplam nüfusu yaklaşık 26,7 milyon kişi düzeyindedir. Bu büyüklük, Türkiye nüfusunun yaklaşık %31’ine karşılık gelmektedir. Buna karşılık söz konusu illerin toplam yüzölçümü yaklaşık 72.715 km² olup, Türkiye yüzölçümünün yaklaşık %9,3’ünü oluşturmaktadır. Bu tablo, Marmara Bölgesi’nin Türkiye ortalamasına göre çok daha yoğun, çok daha karmaşık ve afet riskleri bakımından çok daha hassas bir mekânsal yapıya sahip olduğunu göstermektedir.
Başka bir ifadeyle MARAP çalışma alanı, Türkiye topraklarının onda birinden daha küçük bir bölümünde, ülke nüfusunun yaklaşık üçte birini, sanayi üretiminin önemli bir kısmını, dış ticaret kapasitelerini, limanları, enerji hatlarını, ulaşım koridorlarını, finans merkezlerini, tarihi-kültürel miras alanlarını ve kritik altyapı sistemlerini bir arada barındırmaktadır. Bu yoğunluk, Marmara Bölgesi’ni yalnızca ekonomik ve sosyal açıdan değil, afet risk yönetimi açısından da Türkiye’nin en öncelikli bölgesel planlama alanı haline getirmektedir.
Marmara Bölgesi, Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun etkisi nedeniyle yüksek deprem tehlikesi altında bulunmakta; aynı zamanda sel-taşkın, heyelan, orman yangını, fırtına kabarması, tsunami, kentsel ısı adası, kuraklık, teknolojik kazalar ve doğal afetlerin tetikleyebileceği endüstriyel riskler gibi çoklu afet türleriyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu nedenle MARAP, bölgeyi yalnızca idari sınırlarıyla değil; nüfus yoğunluğu, sanayi kümelenmeleri, kıyı sistemleri, ulaşım ağları, enerji altyapısı, tarımsal üretim alanları, hassas yerleşimler, kritik tesisler ve müdahale kapasitesi bileşenleriyle birlikte ele alan bütünleşik bir afet risk azaltma yaklaşımı geliştirmektedir.
Nüfus ve Yüzölçümü Özeti
| İl | TÜİK 2025 ADNKS Nüfusu | Yüzölçümü Yaklaşık km² | Nüfus Yoğunluğu kişi/km² | MARAP Açısından Temel Vurgu |
|---|---|---|---|---|
| İstanbul | 15.754.053 | 5.461 | 2.885 | En yüksek nüfus, yapılaşma, altyapı ve çoklu afet riski |
| Kocaeli | 2.161.171 | 3.397 | 636 | Sanayi, liman, enerji ve NaTech riskleri |
| Sakarya | 1.123.693 | 4.824 | 233 | Deprem, taşkın, heyelan ve ulaşım sürekliliği |
| Yalova | 311.635 | 847 | 368 | Kıyı yerleşimleri, deprem, tsunami ve sınırlı mekânsal kapasite |
| Bursa | 3.263.011 | 10.813 | 302 | Sanayi, tarım, yapı stoku, sel, heyelan ve deprem riski |
| Balıkesir | 1.284.517 | 14.583 | 88 | Kıyı, tarım, orman yangını, deprem ve geçiş bölgesi niteliği |
| Bilecik | 228.995 | 4.179 | 55 | İç geçiş kuşağı, ulaşım bağlantıları, heyelan ve altyapı kırılganlığı |
| Çanakkale | 573.976 | 9.817 | 58 | Boğaz geçişi, kıyı riskleri, orman yangını, tsunami ve kültürel miras |
| Tekirdağ | 1.208.441 | 6.190 | 195 | Trakya sanayi aksı, deprem, taşkın, liman ve NaTech riski |
| Edirne | 422.438 | 6.145 | 69 | Sınır aşan taşkınlar, tarım alanları ve uluslararası havza dinamikleri |
| Kırklareli | 379.595 | 6.459 | 59 | Istranca ekosistemi, ani sel, orman yangını, kırsal kırılganlık |
| Toplam | 26.711.525 | 72.715 | 367 | Türkiye’nin en yoğun ve stratejik afet risk azaltma bölgesi |
İl Profilleri
Her ilin risk profilini görmek için başlığa tıklayın.
İstanbulDETAY
İstanbul, MARAP çalışma alanının en yüksek nüfuslu, en yoğun yapılaşmış ve en karmaşık kentsel sistemine sahip ilidir. TÜİK 2025 ADNKS sonuçlarına göre 15.754.053 kişilik nüfusu ve yaklaşık 5.461 km² yüzölçümü ile İstanbul, kilometrekare başına yaklaşık 2.885 kişi düşen son derece yüksek bir nüfus yoğunluğuna sahiptir.
Bu yoğunluk, İstanbul’u afet riskleri bakımından Türkiye’nin en kritik ili haline getirmektedir. Deprem tehlikesi, tsunami olasılığı, kentsel seller, fırtına etkileri, heyelan, kentsel ısı adası, altyapı kesintileri ve yapı stoku kırılganlığı İstanbul’da üst üste binen risk alanları oluşturmaktadır. Finans merkezleri, limanlar, ulaşım ağları, enerji ve haberleşme altyapıları, sağlık tesisleri, eğitim alanları ve tarihi-kültürel miras bölgeleri dikkate alındığında İstanbul’da afet risk yönetimi yalnızca yerel değil, ulusal ölçekte stratejik bir güvenlik meselesidir.
KocaeliDETAY
Kocaeli, 2.161.171 kişilik nüfusu ve yaklaşık 3.397 km² yüzölçümü ile Marmara Bölgesi’nin en yoğun sanayi ve lojistik merkezlerinden biridir. Kilometrekare başına yaklaşık 636 kişi düşen nüfus yoğunluğu, ilin sanayi tesisleri, liman alanları, enerji altyapısı ve ulaşım koridorlarıyla birleştiğinde çok katmanlı bir risk profili ortaya çıkarmaktadır.
Kocaeli, MARAP açısından özellikle deprem ve teknolojik afet risklerinin birlikte değerlendirilmesi gereken öncelikli illerden biridir. Kimya, petrokimya, liman, enerji ve organize sanayi bölgelerinin yoğunluğu, doğal afetlerin endüstriyel kazaları tetikleyebileceği NaTech riskini ön plana çıkarmaktadır. Bu nedenle Kocaeli, sanayi güvenliği, domino etkileri, kritik altyapı dayanıklılığı ve afet sonrası üretim sürekliliği açısından MARAP’ın en kritik analiz alanlarından biridir.
SakaryaDETAY
Sakarya, 1.123.693 kişilik nüfusu ve yaklaşık 4.824 km² yüzölçümü ile Marmara Bölgesi’nin doğu bağlantısında yer alan önemli bir üretim, tarım ve ulaşım ilidir. Kilometrekare başına yaklaşık 233 kişi düşen nüfus yoğunluğu, ilin hem kentsel hem de kırsal risklerinin birlikte değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.
Sakarya, Kuzey Anadolu Fay Zonu ile ilişkili yüksek deprem riski, Sakarya Nehri havzasına bağlı taşkın potansiyeli, heyelan duyarlılığı, tarımsal üretim alanları ve sanayi gelişimiyle MARAP kapsamında çoklu afet yaklaşımının uygulanacağı başlıca illerden biridir. Özellikle deprem, sel-taşkın ve heyelan risklerinin ulaşım altyapısı, kırsal yerleşimler ve sanayi alanları üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmelidir.
YalovaDETAY
Yalova, 311.635 kişilik nüfusu ve yaklaşık 847 km² yüzölçümü ile MARAP çalışma alanındaki en küçük yüzölçümüne sahip illerden biridir. Buna rağmen kilometrekare başına yaklaşık 368 kişi düşen nüfus yoğunluğu, ilin sınırlı mekânsal kapasitesine rağmen önemli bir kırılganlık taşıdığını göstermektedir.
Yalova’nın Marmara Denizi kıyısındaki konumu, deprem tehlikesine yakınlığı, kıyı yerleşimleri, ulaşım bağlantıları ve sınırlı altyapı kapasitesi, ili afet riskleri açısından öncelikli bir alan haline getirmektedir. Deprem, tsunami, kıyı taşkını, heyelan, afet sonrası barınma, tahliye ve sağlık hizmetleri sürekliliği Yalova için MARAP kapsamında öne çıkan temel başlıklardır.
BursaDETAY
Bursa, 3.263.011 kişilik nüfusu ve yaklaşık 10.813 km² yüzölçümü ile Marmara Bölgesi’nin İstanbul’dan sonra en büyük nüfus merkezidir. Kilometrekare başına yaklaşık 302 kişi düşen yoğunluğu, ilin sanayi, tarım, ulaşım ve kentsel gelişim baskısını birlikte taşıdığını göstermektedir.
Bursa; otomotiv, tekstil, makine, gıda ve tarım sektörleriyle ulusal üretim zincirinde kritik bir role sahiptir. Bu nedenle deprem, sel-taşkın, heyelan, orman yangını ve sanayi kaynaklı ikincil riskler Bursa’da birlikte değerlendirilmelidir. Uludağ çevresindeki topoğrafik yapı, ova alanlarındaki taşkın riski, hızlı kentleşme ve yoğun sanayi bölgeleri, Bursa’yı MARAP’ın çok boyutlu risk analizleri açısından öncelikli illerinden biri haline getirmektedir.
BalıkesirDETAY
Balıkesir, 1.284.517 kişilik nüfusu ve yaklaşık 14.583 km² yüzölçümü ile MARAP çalışma alanındaki en geniş illerden biridir. Kilometrekare başına yaklaşık 88 kişi düşen nüfus yoğunluğu, ilin geniş kırsal alanlara, kıyı yerleşimlerine, tarım bölgelerine ve orman varlığına sahip olduğunu göstermektedir.
Balıkesir, Marmara ve Ege arasında stratejik bir geçiş alanı niteliğindedir. Deprem, kıyı taşkını, tsunami, orman yangını, kuraklık, sel-taşkın ve heyelan riskleri il genelinde farklı mekânsal karakterlerle ortaya çıkmaktadır. Bandırma, Erdek, Ayvalık ve Edremit gibi kıyı alanları; liman, turizm, yerleşim ve ulaşım bağlantıları bakımından özel risk değerlendirmesi gerektirmektedir. Bu yönüyle Balıkesir, MARAP içinde hem kıyı afetleri hem de kırsal afet riskleri açısından önemli bir çalışma alanıdır.
BilecikDETAY
Bilecik, 228.995 kişilik nüfusu ve yaklaşık 4.179 km² yüzölçümü ile MARAP kapsamındaki en düşük nüfuslu illerden biridir. Kilometrekare başına yaklaşık 55 kişi düşen nüfus yoğunluğu, ilin daha düşük demografik baskıya sahip olduğunu; ancak ulaşım, sanayi gelişimi ve geçiş koridorları açısından stratejik değer taşıdığını göstermektedir.
Bilecik, Marmara, İç Anadolu ve Ege bölgeleri arasında geçiş kuşağında yer almaktadır. Bu nedenle afet riskleri yalnızca yerleşim alanları üzerinden değil, ulaşım altyapısı, lojistik süreklilik, sanayi bağlantıları, heyelan duyarlılığı, sel-taşkın ve orman yangını potansiyeli üzerinden de değerlendirilmelidir. Bilecik, MARAP kapsamında metropol yoğunluğundan farklı olarak geçiş coğrafyası ve altyapı sürekliliği perspektifiyle ele alınmalıdır.
ÇanakkaleDETAY
Çanakkale, 573.976 kişilik nüfusu ve yaklaşık 9.817 km² yüzölçümü ile Marmara Bölgesi’nin batı kapısı niteliğindedir. Kilometrekare başına yaklaşık 59 kişi düşen nüfus yoğunluğu görece düşük olmakla birlikte, ilin stratejik önemi nüfus yoğunluğundan çok boğaz geçişi, kıyı sistemleri, tarihi miras, orman varlığı ve ulaşım bağlantılarından kaynaklanmaktadır.
Çanakkale Boğazı, ulusal ve uluslararası deniz taşımacılığı açısından kritik bir geçiş alanıdır. Deprem, tsunami, fırtına kabarması, kıyı taşkını, orman yangını, heyelan ve kültürel miras alanlarının korunması Çanakkale için temel risk başlıklarıdır. Bu nedenle Çanakkale’de afet riskleri yalnızca yerel etkiler üzerinden değil, boğaz geçişinin güvenliği, uluslararası ulaşım, kıyı ekosistemleri ve kültürel mirasın korunması bağlamında da ele alınmalıdır.
TekirdağDETAY
Tekirdağ, 1.208.441 kişilik nüfusu ve yaklaşık 6.190 km² yüzölçümü ile Trakya’nın en güçlü sanayi, liman, tarım ve lojistik merkezlerinden biridir. Kilometrekare başına yaklaşık 195 kişi düşen nüfus yoğunluğu, özellikle Çorlu, Çerkezköy, Ergene ve Marmaraereğlisi akslarında yoğun sanayi ve yerleşim baskısı yaratmaktadır.
Tekirdağ’da deprem, sel-taşkın, sanayi kaynaklı teknolojik kazalar, tehlikeli madde taşımacılığı, liman riskleri ve NaTech senaryoları birlikte değerlendirilmelidir. Trakya sanayi koridoru, Marmara kıyısındaki liman ve enerji tesisleriyle birleştiğinde Tekirdağ’ı MARAP’ın doğal ve teknolojik riskleri birlikte ele alan en kritik illerinden biri haline getirmektedir.
EdirneDETAY
Edirne, 422.438 kişilik nüfusu ve yaklaşık 6.145 km² yüzölçümü ile Marmara Bölgesi’nin Avrupa’ya açılan sınır kapısıdır. Kilometrekare başına yaklaşık 69 kişi düşen nüfus yoğunluğu, ilin geniş tarım alanlarına, sınır aşan nehir sistemlerine ve kırsal yerleşim dokusuna sahip olduğunu göstermektedir.
Edirne’nin afet risk profili, özellikle Meriç, Tunca ve Arda nehir sistemleriyle ilişkili sınır aşan taşkınlar üzerinden şekillenmektedir. Taşkın riski yalnızca yerel yağışlara değil, Bulgaristan ve Yunanistan’daki hidrolojik süreçlere de bağlıdır. Bu nedenle Edirne için afet risk azaltma yaklaşımı; havza yönetimi, sınır aşan veri paylaşımı, tarımsal üretim, kırsal altyapı, ulaşım sürekliliği ve uluslararası iş birliği perspektifiyle ele alınmalıdır.
KırklareliDETAY
Kırklareli, 379.595 kişilik nüfusu ve yaklaşık 6.459 km² yüzölçümü ile Trakya’nın kuzeyinde, Istranca Dağları, orman alanları, kırsal yerleşimler, tarımsal üretim alanları ve Karadeniz kıyı sistemiyle öne çıkan bir ildir. Kilometrekare başına yaklaşık 59 kişi düşen nüfus yoğunluğu, ilin çevresel ve kırsal riskler bakımından özel olarak değerlendirilmesini gerektirmektedir.
Kırklareli’nde ani sel, heyelan, orman yangını, kuraklık, kıyı tehlikeleri ve ekosistem kırılganlıkları MARAP açısından öne çıkan başlıklardır. Istranca Dağları’ndan inen kısa ve eğimli akış sistemleri ani sel riskini artırırken, orman varlığı ve iklim baskıları yangın riskini güçlendirmektedir. Bu nedenle Kırklareli, MARAP kapsamında çevresel dayanıklılık, kırsal altyapı, orman ekosistemleri ve iklim bağlantılı afet riskleri açısından kritik bir çalışma alanıdır.
Genel Değerlendirme
MARAP çalışma alanı, yaklaşık 26,7 milyonluk nüfusu , 72.715 km²’lik yüzölçümü ve ortalama 367 kişi/km² nüfus yoğunluğuyla Türkiye’nin en yoğun, en stratejik ve afet riskleri bakımından en kritik bölgesel sistemlerinden biridir.
Bölge; İstanbul’un mega-metropol yapısından Kocaeli ve Tekirdağ’ın sanayi akslarına, Bursa’nın üretim ve tarım kapasitesinden Balıkesir ve Çanakkale’nin kıyı ve geçiş coğrafyasına, Edirne’nin sınır aşan taşkın dinamiklerinden Kırklareli’nin ekolojik hassasiyetlerine kadar çok farklı risk karakterlerini aynı planlama bütünlüğü içinde barındırmaktadır.
Bu nedenle MARAP, Marmara Bölgesi’ni tekil afetler üzerinden değil; nüfus, yüzölçümü, yerleşim yoğunluğu, sanayi, altyapı, çevre, kıyı sistemleri, kültürel miras, tarımsal üretim ve kurumsal müdahale kapasitesi bileşenleriyle birlikte değerlendiren bütünleşik bir afet risk azaltma modeli olarak kurgulanmaktadır. Projenin temel hedefi, Marmara Bölgesi’nde afetlerden sonra müdahale eden değil; afetlerden önce riskleri gören, ölçen, izleyen, önceliklendiren ve azaltan bilimsel, teknolojik ve kurumsal bir yönetim kapasitesi geliştirmektir.
İş Paketleri
